Sanskrit Medium

अभिज्ञानशाकुंतलम्

   SSB SANSKRIT REVISED SYLLABUS 2023 SSB ODISHA संस्कृत पाठ्यक्रम: इकाई-I  वैदिकसाहित्यस्य इतिहासः  -  (1) संहिता, (ii) ब्राह्मणः, (iii) आरण्यकः, (iv) उपनिषदः, (v) वेदङ्गाः, (vi) बृहद्देवाता, (vii) अनुक्रमाणी, (viii) वेदभाष्यकाराः, (ix) वेद की तिथि (ऋग्वेद)।  इकाई-द्वितीय  संस्कृतसाहित्यस्य इतिहासः -  (1) रामायणम्, (ii) महाभारतम्, (iii) पुराणसाहित्यस्य सामान्यरूपरेखा, (iv) महाकाव्यम् (अश्वघोषः, कालिदासः, भारवी, भट्टी, कुमारदासः, माघः, श्रीहर्ष:), (v) खण्डकाव्यम् (मेघदूतम् , हंसदूतं, पवनदूतं), गद्यकाव्यम् (सुबन्धु:, दण्डि:, बाणभट्ट:), (vii) कथासाहित्यम्, (viii) संस्कृतसाहित्ये उत्कलीयानां योगदानं (जयदेव:, हलाधरमिश्र:, जयवदेव-आचार्य:, रायदिवाकर:, कृष्णानन्द:, विश्वनाथ:)।   इकाई-तृतीय  व्याकरणम्-   सिद्धान्तकौमुदी (१) संज्ञा, (ii) परिभाषा (iii) कारकम्   इकाई-चतुर्थ  नाटकं काव्यं च   (i) अभिज्ञानशाकुन्तलम्,   (ii) मेघदूतं (पूर्णमेघ:),   (iii) श्रीमद्भागवद गीता (द्वितीय पञ्चदश: च)। ...

The Odisha government gives priority to  Sanskrit language    over Odia, Hindi and English Odisha Government is working for the development of  Sanskrit language 

History of  Shri Jagannath Sanskrit vishwavidyalaya Shri Vihar,  Puri (part -1)    श्री जगन्नाथसंस्कृतविश्वविद्यालयः संस्कृतभाषा अध्ययनार्थं ओडिशा-प्रदेशे एकमेव संस्कृतविश्वविद्यालयः अस्ति । अयं विश्वविद्यालयः ओडिशा-राज्यस्य पुरीजनपदस्य तालबणियायां स्थितम् अस्ति । श्री जगन्नाथसंस्कृतविश्वविद्यालयःओडिशा-प्रदेशे एकमेव, भारतस्य १८ संस्कृतविश्वविद्यालयेषु अन्यतमम् अस्ति । श्रीजगन्नाथस्य नामधेयेन अस्य परिसरः पुरी-समुद्रतटे १०० एकरभूमौ स्थितः अस्ति । श्रीविहारः इति नाम्ना प्रसिद्धोऽपि अस्ति ।  भारते संस्कृतशिक्षणाय प्रथमः संस्कृतविश्वविद्यालयः बारणसीनगरे  वनारस-हिन्दु-विश्वविद्यालयः, द्वितीयः दरभंगानगरस्य कामेश्वरसिंहविश्वविद्यालयः, भारतस्य एतेषु विश्वविद्यालयेषु तृतीयः श्री जगन्नाथसंस्कृतविश्वविद्यालय: । श्रीधरस्वामी इत्यस्य श्रीमद्भागवत् टिका, जयदेवस्य गीतगोविन्दस्य, राज्यसङ्ग्रहालये ५०,००० तः अधिकानां तालपत्रपोथीषु संस्कृतेन रचितानां १०,००० तः अधिकानां पोथीनां च पठनार्थं, अनुसन्धानार्थं च विश्वविद्यालयस्य आरम्भः अभवत् ।  गोवर्धनपीठः शङ्कराचार्यः भार...

  What is the caste of women ?  स्त्रीणां जातिः का ? "यह प्रसंग आपको कैसा लगा नीचे हमें जरूर बताएं" कश्चन पुरुषः काचित् महिलां पृष्टवान् - भवत्याः जाति का? इति।  (किसी आदमी एक महिला को पूछा आपकी जाति क्या है) महिला तदा प्रत्युत्तरं वदति- महिलानां जाति न भवति।  (उस समय महिला बोलती है- महिलाओं की कोई जाति नहीं होता) सः पुरुषः आश्चर्येण पुनः पृष्टवान् तत् कथम्? इति।  (वह पुरुष आश्चर्य होकर फिर से पूछा यह कैसे संभव है) तदा सा वदति- यदा काचिद् महिला माता भवति तदा सा शिशोः लालनपालनं करोति।  (उस समय वह बोलती है अगर कोई माता होता है उस समय वह शिशु लालन पालन करता है ) तदानीं सा शूद्रा भूत्वा शिशोः मलमूत्रादिकं मार्जयति। (उस समय वह शूद्र बनकर शिशु की मल मूत्र आदि साफ करता है) शिशुः यदा किञ्चिद् वर्धते तदा क्षत्रिया भूत्वा तस्य रक्षणं करोति।  (शिशु जब थोड़ा बड़ा हो जाता है उस समय वह क्षत्रिय बन कर उसका रक्षा करता है) शिशुः यदा विद्यार्जनाय समर्थः भवति तदा सा माता तं पाठयित्वा ब्राह्मणत्वम् अधिगच्छति।   (शिशु जब पढ़ाई करने के लिए जाता है उस समय वह ब्राह्मण बन...

 इसरो के पूर्व अध्यक्ष माधवन ने स्कूली शिक्षा में  संस्कृत पढ़ाने पर दिया जोर

इसरो इत्यस्य पूर्वाध्यक्षः माधवनः विद्यालयशिक्षायां संस्कृतस्य अध्यापनस्य आग्रहं कृतवान् read in Hindi -  click here

PGT SANSKRIT REVISED SYLLABUS 2023 SSB ODISHA ପ୍ରଥମ ପତ୍ର वैदिक साहित्य का इतिहास (संहिताएँ, ब्राह्मण, आरण्यक, उपनिषद) 1.2. वेदांग और सहायक साहित्य। 1.3. महाकाव्य और पुराण. 1.4. संस्कृत नाटकों की उत्पत्ति एवं विकास। 1.5. गद्य साहित्य (गद्य रोमांस, दंतकथाएँ और परी कथाएँ। 1.6. महाकाव्य 1.7. गीत और चामू साहित्य 1.8. संस्कृत साहित्य में ओडिशा का योगदान (मुरारिमिश्रा, विश्वनाथकविराज, कृष्णानंद, जयदेव, जीवदेवाचार्य और दिवाकरमिश्र) ଦ୍ଵିତୀୟ ପତ୍ର पाठ्य एवं शास्त्र अध्ययन 2.1. तुलनात्मक भाषाशास्त्र (2.1.1) इंडो-यूरोपीय भाषा, (2.1.2) वैदिक और शास्त्रीय संस्कृत भाषाओं के बीच तुलना, (2.1.3) संस्कृत में ध्वन्यात्मक परिवर्तन, (2.1.4) शब्दार्थ परिवर्तन के कारण, (2.1.5) वैदिक भाषा का अवेस्ता से तुलनात्मक अध्ययन।   2.2. व्याकरण: संधि, कारक और समासा। 2.3. भारतीय दर्शन: सांख्य, वेदांत, न्याय-वैशेषिक प्रणाली और भगवद्गीता का दर्शन। 2.4. काव्यशास्त्र [भाग-I] 2.4.1. काव्य की परिभाषा, 2.4.2. भारतीय काव्यशास्त्र के विद्यालय एवं 2.4.3. शब्दशक्तियाँ।    2.5. काव्यशास्त्र [भाग-II] 2.5.1. काव्यभेद, 2.5...

ସଂସ୍କୃତ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାଷା *) ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷାଦାନ ନିମନ୍ତେ ଓଡ଼ିଶାରେ ୧୭୦ଟି ସଂସ୍କୃତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ରହିଛି  | *) ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷାଦାନ ନିମନ୍ତେ ଓଡ଼ିଶାର ୨୩ ଜିଲ୍ଲାରେ ୧୩,୩୩୨ ଟି ସିଟ୍ ରହିଛି | *) କଳା (+୨ Art's) ପରେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପସନ୍ଦ ସଂସ୍କୃତ (ଉପଶାସ୍ତ୍ରୀ ) | *) ବାଲେଶ୍ଵର ରେ ସର୍ବାଧିକ ୨୭ଟି , କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ୨୬ଟି , ପୁରୀ ୨୧ଟି ଓ ଯାଜପୁରରେ ୨୧ ଟି ସଂସ୍କୃତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ରହିଛି । *) ବୌଦ୍ଧ, ଢେଙ୍କାନାଳ, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, ମାଲକାନଗିରି, ନବରଙ୍ଗପୁର, ନୂଆପଡ଼ା , ସମ୍ବଲପୁର ଓ ସୋନପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ନାହିଁ । *) ଅଧ୍ୟାପକ , ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀ ସଂଖ୍ୟା କମିବାରେ ଲାଗିଛି | *) ଓଡ଼ିଶାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁ ଉପଶାସ୍ତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ | *)  ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଓଡିଶାରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସଂସ୍କୃତ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ରହିଛି | *)  ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ୧୯୮୧ ମସିହା ରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଜାନକୀବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

श्रीराम नवमी   प्रामाणिक और पौराणिक सत्य (संस्कृत में)   श्री रामः   विष्णोः   सप्तमः अवतारः ।   "विष्णोरर्धं महाभागम्”   इत्येव उल्लेखः दृश्यते ।   रावणः   देवैः मरणम् न भविष्यति   इति वरं प्राप्तवान् आसीत् । तस्य संहारार्थं महाविष्णुः एव मनुष्यरूपेण जन्म प्राप्नोत् । सः एव श्रीरामचन्द्रः । चैत्रमासस्य शुक्लपक्षस्य नवम्यां तिथौ श्रीरामस्य जन्म अभवत् । तद्दिनमेव “श्रीरामनवमी” इति आचर्यते । “चैत्रे नवम्यां प्राक् पक्षे दिवा पुण्ये पुनर्वसौ । उदये गुरुगौरांश्चोः स्वोच्चस्थे ग्रहपञ्चके ॥ मेषं पूषणि सम्प्राप्ते लग्ने कर्कटकाह्वये । आविरसीत्सकलया कौसल्यायां परः पुमान् ॥ “  (निर्णयसिन्धुः)       नवमीतिथिना सह पुनर्वसुनक्षत्रम् अपि अस्ति चेत् तद्दिनम् अत्यन्तं प्रशस्तम् इति उच्यते ।  “ पुनर्वस्वर्क्षसंयुक्ता सा तिथिः सर्वकामदा”  (अगस्त्यसंहिता – ८-२८) । रामनवमी सर्वैरपि आचरणिया एव । यः नाचरति सः घोरे कुम्भीपाकनरके पच्यते इति वदन्ति शास्त्रवाक्यानि । “सर्वेषामप्ययं धर्मः भुक्तिमुक्त्योकसाधकः । यस्तु रामनवम्यान्तु भुङ्क्त...

 मेघदूतस्य महत्त्वपूर्णाः प्रश्नाः उत्तराणि च मेघदूतस्य  मङ्गलाचरण                            कश्चित् कान्ता विरहगुरुणा स्वाधिकारात्प्रमत्तः   शापेनास्तङ्गमितमहिमा  वर्षभोग्येण भर्तुः । यक्षश्चक्रे जनक-तनया -स्नान-पुण्योदकेषु  स्निग्धच्छाया-तरुषु वसतिं रामगिर्याश्रमेष ।।1।।                                                                           मेघदूते कति श्लोकाः सन्ति ? --- ११५ पूर्वमेघः ६३, उत्तरमेघः ५२ मेधदूते यक्षस्य वनवासस्य एकवर्षस्य दण्डः केन दत्तः ?    कुबेर मेघदूतस्य मते यक्षः कदा मेघान् पश्यति ? आषादमासस्य प्रथमदिवसः यक्षः कथं मेघं पूजयति ?  कुटीरपुष्पेभ्यः कति तत्त्वैः निर्मितम् अस्ति ?  -- 4 तत्त्वानि  (अग्निः धूमः जलं वायुः) मेघदूते यक्षस्य नाम किम् ? -- हेम्मालि म...

आगमनविधिः आगमनविधिः विविधानि उदाहरणानि प्रस्तूय ततो नियमनिर्धारणम् एव आगमनम्  अस्मिन् विधौ अध्यापकः छात्राणां पूर्वज्ञानं परीक्षणं कृत्वा लीलया सामान्यव्यावहारिकानि उदाहरणानि प्रस्तौति।  जोसेफ- लेण्डन् महोदयः प्रतिपादयति यत्- यदि छात्राणां पुरतः बहुनि उदाहरणानि, तत्त्वानि, वस्तूनि वा अस्माभिः प्रस्तूयन्ते, ततः परं नियमाश्च निर्धार्यन्ते, तर्हि आगमनविधिरनुसर्यत इत्यर्थः।  इयम् एका मनोवैज्ञानिकी पद्धतिः।  अनया पद्धत्या सर्वासु भाषासु मनोवैज्ञानिकरीत्या व्याकरणम् अध्यापयितुं शक्यते।  लक्ष्यं प्रदश्य लक्षणपरिकल्पन्नाम आगमनम्।  प्रयोगप्रामाण्य- वलोक्य उदाहरणानां साहाय्येन सामान्यीकृतस्य नियमस्य निर्धारणमेव आगमनविधिरिति।  तत् सम्बन्धिनी तत्त्वानि उदाहरणानि वा निरीक्ष्य, तुलनां वर्गीकरणं च विधाय स्वयमेव नियमानां निर्धारणं छात्राः कुर्युः।  अत्र विधौ ज्ञातादज्ञातं प्रति, विशेषात् सामान्यं प्रति, स्थूलात् सूक्ष्म प्रति इत्यादीनि शिक्षणसूत्राणि अन्तर्निहितानि वर्तन्ते।  आङ्ग्लपदेन प्दकनबजपअम डमजीवक इति उच्यते।  समानधर्मसहितपदसमूहान् समानवर्गेषु वर...