importance of sanskrit language in today's life
अद्यतनजीवने संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
परिष्कृत, व्याकरणादिदोष रहितं यत् भाषा तत् संस्कृतम् अस्ति । इयं भाषा एवं देववाणी, सुरभारती, गीर्वाणवाणी इत्यादिकैः नामभिः व्यवहियते। संस्कृत भाषा संसारस्य सर्वासु भाषासु प्राचीनतमा, परिष्कृततमा च विद्यते।।
अस्याः भाषायाः साहित्यम् अपि सुविशालं, परमोन्नत, विविध- ज्ञान-समन्वित च अस्ति। भारतस्य प्राचीनाः ग्रन्थाः चत्वारः वेदाः संस्कृतभाषायां सन्ति। धर्मशास्त्राणि, अष्टादश-पुराणानि, अष्टादश स्मृतयः, षट् दर्शनानि च संस्कृत भाषायां एवं लिखिताः सन्ति। कर्मकाण्ड आयुर्वेद पद्धतिः, एते सर्वे ग्रन्थाः संस्कृतभाषायां एवं निबद्धाः सन्ति।
संस्कृतं हिन्दुधर्मस्य प्राथमिकपवित्रभाषा अस्ति, हिन्दुधर्मेषु, बौद्धधर्मेषु, जैनधर्मेषु च दार्शनिकभाषारूपेण प्रयुक्ता अस्ति । संस्कृतं पुरातनभारत-आर्यभाषा अस्ति, यस्य उत्पत्तिः १७००-१२०० ई.पू.
संस्कृतं प्राचीनकाले बृहत्तरस्य भारतीय-उपमहाद्वीपस्य सामान्यभाषा आसीत् इति मन्यते । अद्यत्वे हिन्दुधर्मसंस्कारेषु, बौद्धस्तोत्रेषु, जैनग्रन्थेषु च अस्य प्रयोगः भवति ।
एतेषाम् अध्ययनेन भारतवर्षस्य, प्राचीन धर्मस्य, आयुर्वेदस्य, तथा अतीत सभ्यतायाः पूर्णः परिचयः प्राप्यते। एवं संस्कृत वाग्मय एव भारतस्य संस्कृतेः आध्यात्मिकस्य च ज्ञानस्य विशुद्ध रूपज्ञानाय एकं साधनम्। एवं इयं भाषा: प्राचीनतमा इति निर्विवादम्। कतिपयैः उदाहरणैः अस्याः परिकृतिः अपि प्रकटयितुम् शक्यते। आंग्लभाषायां लिख्यते ‘बुट’ पठ्यते च ‘बट’ लिख्यते पुट पुनः बटवत् ‘पट’ इति न पठ्यते। एवमेव अनेकानि भ्रष्ट्रभाषायाः उदाहरणानि सन्ति। संस्कृतमेव सा भाषा यस्यां यत् लिख्यते तदेव पठ्यते।
संस्कृत भाषा: न केवलं उच्चारणे सर्वोत्कृष्ट अपितु मधुरा दिव्या च। इयं भाषा आचारशास्त्र शिक्षिका, जीवनोन्नतिकारिणी च अस्ति।
ये कथयन्ति यत् कर-भाषा कठिना वर्तते, ते न जानन्ति यत् स्वल्य प्रयासेनैव संस्कृतं पठितं शक्य। संस्कृत भाषाः अस्माकं देशस्य सांस्कृतिकः निधिः अस्ति। सम्पूर्णमपि सांस्कृतिक वाङ्गमयं संस्कृतमाश्रित्य एव अवतिष्ठते। संस्कृत्याः वाङ्मयेन रहितरस्य राष्ट्रस्य जातेश्च अध: पतनम् अनिवार्यम्। संस्कृस्य एतादृशं महत्त्वं दृष्टैव कश्चित् कविना सत्यम् एवं उक्तम्:-
“भारतस्य प्रतिष्ठे हे संस्कृतं चैव संस्कृतिः”
अद्यत्वे केचित् मूढाः संस्कृतं मृतभाषां कथयन्ति ते न जानन्ति यत् ये संस्कृतस्य रसेन ज्ञानेन, संस्कृति बलेन अद्यापि कृतकृत्याः भवन्ति कि तेभ्यः संस्कृत भाषा मृता? पुनरपि यदि केचित् कुपुत्राः स्वजननी सदृशीम् इमां भाषां मृतां कथयन्ति येन च भारतवर्षे संस्कृत भाषा उपेक्ष्येत, तर्हि गीर्वाण वाणी एवं क्षमयतु तेषाम् अपराधः। यतो हि-
“कुपुत्रो जायेत् क्वचिदपि कुमाता न भवति”
For more about sanskrit medium visit YouTube - CLICK HERETelegram - CLICK HEREinstagram CLICK HERE
संस्कृतं हिन्दुधर्मस्य प्राथमिकपवित्रभाषा अस्ति, हिन्दुधर्मेषु, बौद्धधर्मेषु, जैनधर्मेषु च दार्शनिकभाषारूपेण प्रयुक्ता अस्ति । संस्कृतं पुरातनभारत-आर्यभाषा अस्ति, यस्य उत्पत्तिः १७००-१२०० ई.पू.
संस्कृतं प्राचीनकाले बृहत्तरस्य भारतीय-उपमहाद्वीपस्य सामान्यभाषा आसीत् इति मन्यते । अद्यत्वे हिन्दुधर्मसंस्कारेषु, बौद्धस्तोत्रेषु, जैनग्रन्थेषु च अस्य प्रयोगः भवति ।
महत्त्वम्
संस्कृतस्य भारतीयसंस्कृतेः कृते महत्त्वपूर्णं यतः धार्मिकसाहित्ये मुख्यतया हिन्दुधर्मे तस्य व्यापकप्रयोगः, अधिकांशः आधुनिकभारतीयभाषाः संस्कृतात् प्रत्यक्षतया निष्पन्नाः, अथवा प्रबलतया प्रभाविताः अभवन्
संस्कृतस्य ज्ञानं प्राचीनभारते सामाजिकवर्गस्य शैक्षणिकप्राप्तेः च चिह्नम् आसीत्, मुख्यतया उच्चजातीयानां (जन्म-रोजगार-स्थिति-आधारितसामाजिकसमूहानां) सदस्येभ्यः एतत् पाठ्यते स्म । मध्ययुगीनयुगे विद्वान्सञ्चारार्थं विशेषतया ब्राह्मणैः (उच्चजातेः हिन्दुपुरोहितानाम् नाम) संस्कृतस्य भाषणं लेखनं च निरन्तरं भवति स्म
अद्यत्वे अपि भारतीय उपमहाद्वीपे संस्कृतस्य प्रयोगः भवति । १९४७ तमे वर्षे भारतस्य स्वतन्त्रतायाः अनन्तरं ३००० तः अधिकाः संस्कृतग्रन्थाः रचिताः सन्ति, यदा तु संस्कृतभाषायां ९० तः अधिकाः साप्ताहिक-द्विसाप्ताहिक-त्रैमासिक-प्रकाशनानि प्रकाश्यन्ते । संस्कृतभाषायां लिखितं दैनिकं वृत्तपत्रं सुधर्मा भारते १९७० तमे वर्षात् प्रकाश्यते ।शास्त्रीयसङ्गीतस्य कर्नाटक-हिन्दुस्तानी-शाखासु संस्कृतस्य बहुप्रयोगः भवति, हिन्दु-मन्दिरेषु पूजाकाले अपि च बौद्ध-जैन-धर्मयोः अपि अस्य उपयोगः निरन्तरं भवति अभ्यासाः ।
संस्कृतं भारत-यूरोपीय-अध्ययनस्य शैक्षणिक-भाषा-क्षेत्रस्य प्रमुखं वैशिष्ट्यम् अस्ति, यत् विलुप्त-वर्तमान-इण्डो-यूरोपीय-भाषायोः विषये केन्द्रितम् अस्ति, विश्वस्य प्रमुखेषु विश्वविद्यालयेषु अस्य अध्ययनं कर्तुं शक्यते ।
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें