Sanskrit Medium

Sanskrit Teaching Method (part 1) प्रत्यक्षविधि: (Direct Method) भाषशिक्षणविधि द्विधा प्राचीनविधि: नवीनविधि: प्राचीनविधि:- परम्परागतविधि: मौखिकविधि: पारायणविधि: पश्नोत्तरविधि: कथाकथनविधि: व्याख्याविधि: भण्डारकरविधि: नवीनविधि:- प्रत्यक्षविधि: पाठ्यपुस्तकविधि: विश्लेषणात्मकविधि संयुक्तविधि: / समाहारविधि: प्रत्यक्षविधि: pdf-  click here प्रत्यक्षपद्धति: (Direct method निर्बाधविधि: / सुगमविधि: / प्राकृतिकविधि: प्रत्यक्षविधेः तात्पर्यमस्ति यत् या भाषा अध्यापनीया, तया भाषाया एव बोधनीया शिक्षक: व्याकरण-नियमान् न उक्त्वा भाषाम् अध्यापयति । भाषामाध्यमेन एव भाषाशिक्षणं भवति गद्यशिक्षणे एतस्य प्रयोग: भवति एतस्या: पुर्वं हर्वट् पंचपद्धति: प्रचलिता आसीत् । पञ्चसोपानानि प्रस्तुति (preparation) उपस्थापनम् (presentation) तुलना (comparison) आत्मीकरणम् (Assimilation) प्रयोग‌ (Application) हर्वटियपंचपद्धतिद्वारा समयेन शिक्षादानं समाप्तं न भवति स्म । अत: प्रत्यक्षपद्धत्या: परवर्तीसमये त्रीणि सोपानानि विकाश: अभवत् (उपक्रम : Introductory stage, उपस्थापनम् presentation stage, प्रयोग: Applicatio...

Sanskrit teaching Method (part 5) अवरोहपद्धति: (Deductive method) For more information visit sanskrit medium  YouTube   -  CLICK HERE Telegram -  CLICK HERE whatsapp -  click here अवरोहपद्धति: pdf - click here जोस् फलेण्डन् प्रतिपादयति - प्रथमतः परिभाषा नियमो वा पाठ्यते । ततः अर्थं व्याख्याय प्रयोगान् प्रदश्य तत्वानि स्पष्टीक्रियन्ते । सूत्रस्य विश्लेषणं शिक्षकविद्यार्थीयो: दायित्वम् । इको यणाचि' सूत्रमुक्त्वा "प्रति+अपि" उदाहरणम् । च्छात्राणां स्मरणश्क्तिं वर्धयति । अत: च्छात्रा: नियमान् कण्ठस्थं कुर्वन्ति । कण्ठस्थिकरणं प्रमुखलक्ष्यम् । लक्षणात् लक्ष्यं प्रति गच्छति इयं पद्धति: । अत्र नियमः निर्धारणं तदनन्तरं स्पष्टीकरणम्, प्रयोगदर्शनम् पुनः परीक्षणं च भवति । च्छात्रा: व्याकरणं पठितुम् अभिरुचिं न पदर्शयन्ति । सूत्रम् - अल्पाक्षरम् , विक्षिप्तस्य संक्षिप्तीकरणम् पदच्छेद: - पदानां पृथक्-करणम् •} जोस् फलेण्डन् प्रतिपादयति - प्रथमतः परिभाषा नियमो वा पाठ्यते। •} ततः अर्थं व्याख्याय प्रयोगान् प्रदश्य तत्वानि स्पष्टीक्रियन्ते •} लक्षणात् लक्ष्यं प्रति गच्छति इयं अ...

Sanskrit teaching Method (part 4)   आरोह पद्धति: (Ind eductive method) For more information visit sanskrit medium  YouTube   -  CLICK HERE Telegram -  CLICK HERE whatsapp -  click here   आरोह पद्धति: pdf -   click here प्राचीनकाल: प्राचीनकाले गुरुकूलेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति स्म । पारायणविधि: , व्याख्याविधिद्वारा शिक्षादानं भवति स्म शिक्षक केन्द्रित शिक्षादानम् आसीत् स्मरणशक्ते: अधिकं वलम् अददात् प्रयोगात् पुर्वं मुखस्थिकरणं मुख्यं लक्ष्यम् आसीत् आधुनिककाल: सम्प्रति विद्यालयेषु सन्धि: , समास: , कारकम् , शब्दरुप: , धातुरुप: पाठयन्ति आधुनिककाले महाविद्यालयेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति । आरोह-अवरोहपद्धतिद्वारा शिक्षादानं भवति च्छात्रकेन्द्रित शिक्षादानं भवतिकल्पनाशक्ते: अधिकं वलम् ददाति आरोहपद्धति:   आरोह पद्धति: pdf -   click here आविष्कारपद्धति: /मनोवैज्ञानिकीपद्धति आरोह शब्दस्य अर्थं भवति आरोहणं करोति उदाहरणत: सूत्रं प्रति गमनम् । लक्ष्यम् अनु लक्षणम् ।...

Sanskrit teaching Method (part 3) अन्वयपद्धतिः • संस्कृतभाषायां कविताकृति पदसंयोजना श्लोक उच्यते  • श्लोके पादसंख्या चत्वार: • अन्वयपद्धतिः साहित्यपद्यपठनार्थम् आवश्यकी  • अन्वयं विना गद्यं पाठयितुं शक्यते , पद्यं तु न ।  • गद्ये कर्त्ता, कर्म, क्रिया च क्रमश: भवन्ति पद्ये तथा न • भावावगाहनाय कर्त्तृकर्मक्रियादीनां, क्रमेण सस्थापनं नाम अन्वयः ।  • अनया पद्धत्या साहित्यपद्यपाठनं सुगमं भवति । विशेषणं पुरस्कृत्य विशेषं तदनन्तरम् । कर्त्तृकर्मक्रियायुक्तमेतदन्वयलक्षणम् ।। सोपनम् - कर्त्ता- क्रिया - पुरुष/वचनं- (मुख्यक्रियापदम्) कर्मपद:- विशेषणम् - असमापिकाक्रिया - अवशिष्टम् अन्वयपद्धति द्विविधम् -  दण्डान्वय-पद्धति: , खण्डान्वयपद्धति: दण्डान्वय-पद्धति:- दण्डान्वयस्य परिभाषा एवं प्रकारेण कथ्यते -  आदौ विशेषणं योज्यं विशेष्यं तदनन्तरम्  क्त्वाणमुल्ल्यप्प्रभृत्येवं दण्डन्वये भवेत् ।। • पद्यशिक्षणे अस्मिन्विधौ श्लोकस्य कवितायाः वा अर्थः सम्यक् ज्ञानं प्राप्यते । • सम्पूर्णपद्यं कविता वा पूर्णगद्यरूपेण वाक्ये परिवर्त्तनं दण्डान्वयः इति उच्यते...

Sanskrit teaching Method (part 2) परोक्षपद्धतिः (Indirect method) परोक्षपद्धतिः  pdf   -  click here परोक्षपद्धतिः (Indirect method) परोक्षपद्धतिद्वारा पद्यशिक्षणं प्रचलित । गद्ये यथा पदानाम् अर्थ: भवति तथैव पद्ये न भवति पत्यक्षपद्धतिद्वारा पद्यपाठनेन पद्यस्य रसोद्यिपकभावं नश्यते । केषुचित् गद्यपाठनकाले अपि एषा पद्धति: प्रचलति अतिरिक्तसाहित्यम् , नाटकम्,  उद्देश्यम्- स्मरणशक्तेः चिन्तनशक्तेश्च अभिवृद्धिः । शास्त्रार्थेषु निस्संकोचं प्रवेश: इति प्रमुखानि उद्दश्यानि प्रयोगः – इमामेव पद्धतिमाश्रित्याधुनककाले संस्कृतविद्यालया: महाविद्यालाश्च प्रचलन्ति । परोक्षपद्धतिः  pdf   -  click here गुणा:- पद्यभागे व्यवहृयते किन्तु कुत्राचित् गद्यभागेषु दरिदृश्यते । शिक्षकच्छात्रयो: भावोद्यीपक: भवति अत: शिक्षणप्रभावोत्पादक: भवति । उभयकेन्द्रिक श्रेणीप्रकोष्ठ: भवति । ज्ञातत: अज्ञातं प्रति गच्छति । प्रत्येकस्तरस्य च्छात्रा: उपकृता: भवन्ति । अनया पद्धत्या शिक्षकानायासेन सह पाठयति । प्रत्येकस्तरस्य शिक्षका: पाठनाय समर्था: भवन्ति । प्रत्यक्ष-ज्ञानोत्पादित-स्मरणशक्त्यपेक्षय...

  भाषाकौशलम् (part 4) लेखनकौशलम् ( Writing skills) लेखन कौशल pdf - click here लेखनकौशलम्- ( Writing skills) भाषासमृद्धिनिमित्तम् अन्तिमपर्याय: भवति लेखनकौशलम् वाचनक्रियायाः वर्णरूपमेव लेखनम्। भाषायाः स्थिररूपप्रदानमेव लेखनम् । मौखिकभाषा तात्कालकि भवति । लिखितस्तु स्थायी भवति । वहुवारं पठनापेक्षया लेखनेन विषयस्मरणं भवति वर्णमाला- संस्कृतम् - ४२ , जपमाला - ५१ , अंग्रेजी - २६ , पार्शी- ३१ , तुरस्क - ३३ , रूषीय - ४१ , ग्रीक् - २७ , डच् - २६ , इटाली - २० , वर्मा - १९ लिपि- लिपय: पञ्चधा - मुद्रालिपि: , शिल्पलिपि , सार्वजननीन लिपि , मुद्रालिपि: शिल्पलिपि र्लिपिलेखनसम्भवा । गुण्डिकागुणसम्भुता लिपय: पञ्चधा स्मृता । एताभिर्लिपिभिर्व्याप्ता धरित्री शुभदा हरा ।। (वाराह तन्त्र) लेखन कौशल pdf - click here लेखनकौशलस्य विकाश:- १) माण्टसरीविधि:- लेखनशिक्षणे नेत्रयोः कर्णया: हस्तयोश्च प्रशिक्षणे वलमाददात् २) रूपरेखानुकरणविधि :- शिक्षक: फलके, पुस्तिकावा अक्षराणां रूपानुसारं विन्दून् स्थापयति । च्छात्रा: अनुकृत्य पदानि वाक्यानि च लिखति। ३) स्वतन्तानुकरणविधि:- शिक्षक: फलके, पुस्तिकायां च अक्...