Abhigyanshakuntalam (part 1)
अभिज्ञानशाकुंतलम्
या सृष्टिः स्रष्टुराद्या वहति विधिहुतं या हविर्या च होत्री
ये द्वे कालं विधत्तः श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् ।
यां आहुः सर्वबीजप्रकृतिरिति यया प्राणिनः प्राणवन्तः
प्रत्यक्षाभिः प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः॥१॥
(नान्द्यन्ते )
सूत्रधारः -- ( नेपथ्याभिमुखमवलोक्य )
आर्ये यदि नेपथ्यविधानमवसि अमितस्तावदागम्यताम् ।
( प्रविश्य )
नटी - आर्यपुत्र इयमस्मि ।
सूत्रधारः -- आर्य अभिरूपभूयिष्ठा परिषदियम् । अद्य खलु कालिदासग्रथितवस्तुना नवेनाभिज्ञानशकुंतलाख्येन नाटकेनोपस्थातव्यमस्माभिः । तत्प्रतिपात्रमाधीयतां यत्नः ।
नटी -- सुविहितप्रयोगतयायार्यस्य न किमपि परिहास्यते ।
सूत्रधारः -- आर्ये कथयामि ते भूतार्थम् ।
आ परितोषाद्विदुषां न साधु मन्ये प्रयोगविज्ञानम् ।
बलवदपि शिक्षितानामात्मन्यप्रत्ययं चेतः॥२॥
नटी -- आर्य एवमेतत् । अनन्तरकरणीयमार्य आज्ञापयतु ।
सूत्रधारः -- किमन्यदस्याः परिषदः श्रुतिप्रसादनतः । तदिममेव तावदचिरप्रवृत्तमुपभोगक्षमं ग्रीष्मसमयमधिकृत्य गीयताम् ।
सम्प्रति हि -
सुभगसलिलावगाहाः पाटलसंसर्गसुरभिवनवाताः ।
प्रच्छायसुलभनिद्रा दिवसाः परिणामरमणीयाः॥३॥
नटी -- तथा ।
( इति गायति )
ईषदीषच्चुम्बितानि भ्रमरैः सुकुमारकेसरशिखानि ।
अवतंसयन्ति दममानाः प्रमदाः शिरीषकुसुमानि॥४॥
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click hereसूत्रधारः -- आर्य साधु गीतम् । अहो रागबद्धचित्तवृत्तिरालिखित इव सर्वतो रङ्गः । तदिदानीं कतमत्प्रकरणमाश्रित्यैनमाराधयामः ।
नटी -- नन्वार्यमिश्रैः प्रथममेवाज्ञप्तमभिज्ञानशकुंतलं नामापूर्वं नाटकं प्रयोगे अधिक्रियतामिति ।
सूत्रधारः -- आर्ये सम्यगनुबोधितोऽस्मि । अस्मिन्क्षणे विस्मृतं खलु मया तत् । कुतः ।
तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः ।
एष राजेव दुष्यन्तः सारङ्गेणतिरंहसा॥५॥
( इति निष्क्रान्तौ )
( प्रस्तावना )
( ततः प्रविशति मृगानुसारी सशरचापहस्तो राजा रथेन सूतश्च)
सूतः -- ( राजानं मृगं चावलोक्य ) आयुष्मन् ।
कृष्णसारे ददश्चक्षुस्त्वयि चाधिज्यकार्मुके ।
मृगानुसारिणं साक्षात्पश्यामीव पिनाकिनम्॥६॥
राजाः -- सूत दूरममुना सारङ्गेण वयमाकृष्टाः । अयं तदेष कथमनुपतत एव मे प्रयत्नप्रेक्षणीयः संवृत्तः ।
पुनरिदानीमपि ग्रीवाभङ्गभिरामं मुहुरनुपतति स्यन्दने दत्तदृष्टिः
पश्चार्धेन प्रविष्टः शरपतनभयाद्भूयसा पूर्वकायम् ।
पश्योदग्रप्लुतत्वाद्वियति बहुतरं स्तोकमुर्व्याम् प्रयाति॥७॥
( सविस्मयम् )
सूतः -- आयुष्मन् उद्घातिनी भूमिरिति मया रश्मिसंयमनाद्रथस्यमन्दीकृतो वेगः । तेन मृग एष विप्रकृष्टान्तरः संवृत्तः । सम्प्रति समदेशवर्तिनस्ते न दुरासदो भविष्यति ।
राजाः -- तेन हि मुच्यन्तामभीषवः ।
सूतः -- यदाज्ञापयत्यायुष्मान् ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
( रथवेगं निरूप्य )
आयुष्मन्पश्य पश्य ।
राजाः -- सत्यम् । अतीत्य हरितो हरींश्च वर्तन्ते वाजिनः । तथा हि ।
सूत पश्यैनं व्यापद्यमानम् ।
( इति शरसंधानं नाटयति )
( नेपथ्ये )
भो भो राजन् आश्रममृगोऽयं न हन्तव्यो न हन्तव्यः ।
सूतः -- ( आकर्ण्यावलोक्य च ) आयुष्मनस्य खलु ते बाणपातवर्तिनः कृष्टसारस्यान्तरे तपस्विन उपस्थिताः ।
राजाः -- ( ससम्भ्रमम् ) तेन हि प्रगृह्यन्तां वाजिनः ।
सूतः -- तथा ।
( इति रथं स्थापयति )
(ततः प्रविशत्यात्मनातृतीयो वैखानसः )
वैखानसः -- ( हस्तमुद्यम्य ) राजन् आश्रममृगोऽयं न हन्तव्यो न हन्तव्यः ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
राजाः -- एष प्रतिसम्हृतः । ( इति यथोक्तं करोति )
वैखानसः -- सदृशमेतत् पुरुवंशप्रदीपस्य भवतः ।
पुत्रमेवङ्गुणोपेतं चक्रवर्तिनमाप्नुहि॥१२॥
इतरौ -- ( बाहू उद्यम्य ) सर्वथा चक्रवर्तिनं पुत्रमाप्नुहि ।
राजाः -- ( सप्रणामम् ) प्रतिगृहीतं ब्राह्मणवचनम् ।
वैखानसः -- राजन् समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम् । एष खलु कण्वस्य कुलपतेरनुमालिनीतीरमाश्रमो दृश्यते । न चेदन्यकार्यातिपातः प्रविश्य प्रतिगृह्यतामातिथेयः सत्कारः । अपि च ।
रम्यास्तपोधनानां प्रतिहतविघ्नाः क्रियाः समवलोक्य ।
ज्ञास्यसि कियद्भुजो मे रक्षति मौर्वीकिणाङ्क इति॥१३॥
राजाः -- अपि संनिहितोऽत्र कुलपतिः ।
वैखानसः -- इदानीमेव दुहितरं शकुंतलामतिथिसत्काराय नियुज्य दैवं अस्याः प्रतिकूलं शमयितुं सोमतीर्थं गतः ।
राजाः -- भवतु । तामेव पश्यामि । सा खलु विदितभक्तिं मां महर्षेः करिष्यति ।
वैखानसः -- साधयामस्तावत् ।
( इति सशिष्यो निष्क्रान्तः )
राजाः -- सूत चोदयाश्वान् पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे ।
सूतः -- यदाज्ञापयत्यायुष्मन् ।
( इति भूयो रथवेगं निरूपयति )
राजाः -- ( समन्तादवलोक्य ) सूत अकथितोऽपि ज्ञायत एव यथायमाश्रमाभोगस्तपोवनस्येति ।
सूतः -- कथमिव ।
राजाः -- किं न पश्यति भवान् । इह हि
सूतः -- सर्वमुपपन्नम् ।
राजाः -- ( स्तोकमन्तरं गत्वा ) तपोवननिवासिनामुपरोधो मा भूत् । एतावत्येव रथं स्थापय यावदवतरामि ।
सूतः -- धृताः प्रग्रहाः । अवतरत्वायुष्मान् ।
राजाः -- ( अवतीर्य ) सूत विनीतवेषेण प्रवेष्टव्यानि तपोवनानि नाम । इदं तावद्गृह्यताम् ।
( इति सूतस्याभरणानि धनुश्चोपनीयार्पयति )
सूत यावदाश्रमवासिनः प्रत्यवेक्ष्याहमुपावर्ते तावदार्द्रपृष्ठाः क्रियन्तां वाजिनः ।
सूतः -- तथा ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
( इति निष्क्रान्तः )
राजाः -- ( परिक्रम्यावलोक्य च ) इदमाश्रमद्वारम् । यावत्प्रविशामि ।
( प्रविश्य । निमित्तं सूचयन् )
अथवा भवितव्यानां द्वाराणि भवन्ति सर्वत्र॥१५॥
( नेपथ्ये )
इत इतः सख्यौ ।
राजाः -- ( कर्णं दत्त्वा ) अये दक्षिणेन वृक्षवाटिकामालाप इव श्रूयते । यावदत्र गच्छामि ।
( परिक्रम्यावलोक्य च )
अये एतास्तपस्विकन्यकाः स्वप्रमाणानुरूपैः सेचनघटैर्बालपादपेभ्यः पयो दातुइत एवाभिवर्तन्ते ।
( निपुणं निरूप्य )
अहो मधुरमासां दर्शनम् ।
शुद्धान्तदुर्लभमिदं वपुराश्रमवासिनो यदि जनस्य ।
दूरीकृताः खलु गुणैरुद्यानलता वनलताभिः॥१६॥
यावदिमां छायामाश्रित्य प्रतिपालयामि ।
( इति विलोकयन् स्थितः )
( ततः प्रविश्यति यथोक्तव्यापारा सह सखीभ्यां शकुंतल )
शकुंतला -- इत इतः सख्यौ ।
अनसूया -- हला शकुन्तले त्वत्तोऽपि तातकाश्यपस्याश्रमवृक्षकाः प्रियतरा इति तर्कयामि । येन नवमालिकाकुसुमपेलवापि त्वमेतेषामालवालपूरणे नियुक्ता ।
शकुंतला -- न केवलं तातनियोग एव । अस्ति मे सोदरस्नेहोऽप्येतेषु ।
( इति वृक्षसेचनं रूपयति )
राजाः -- कथमियं सा कण्वदुहिता । असाधुदर्शी खलु तत्रभवान्काश्यपो य इमामाश्रमधर्मे नियुङ्क्ते ।
ध्रुवं स नीलोत्पलपत्रधारया शमीलतां छेतुमृषिर्व्यवस्यति॥ १७॥
भवतु । पादपान्तर्हित एव विश्रब्धं तावदेनां पश्यामि ।
( इति तथा करोति )
शकुंतला -- सखि अनसूये अतिपिनद्धेन वल्कलेन प्रियंवदया नियन्त्रिताऽस्मि । शिथिलय तावदेतत् ।
अनसूया -- तथा ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
( इति शिथिलयति )
प्रियंवदा -- ( सहासम् ) अत्र पयोधरविस्तारयितृ आत्मनो यौवनं उपालभस्व । मां किं उपालभसे ।
राजाः -- काममननुरूपमस्य वपुषो वल्कलं न पुनरलंकारश्रियं न पुष्यति । कुतः ।
किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम्॥१८॥
शकुंतला -- ( अग्रतोऽवलोक्य ) एष वातीरितपल्लवाङ्गुलीभिस्त्वरयतीव मां केसरवृक्षकः । यावदेनं सम्भावयामि ।
( इति परिक्रामति )
प्रियंवदा -- हला शकुन्तले अत्रैव तावन्मुहूर्तं तिष्ठ यावत्वयोपगतया लतासनाथ इवायं केसरवृक्षकः प्रतिभाति ।
शकुंतला -- अतः खलु प्रियंवदासि त्वम् ।
राजाः -- प्रियमपि तथ्यमाह शकुंतलां प्रियंवदा । अस्याः खलु
कुसुममिव लोभनीयं यौवनमङ्गेषु संनद्धम्॥१९॥
अनसूया -- हला शकुन्तले इयं स्वयम्वरवधूः सहकारस्य त्वया कृतनामधेया वनज्योत्स्नेति नवमालिका । एनां विस्मृताऽसि ।
शकुंतला -- तदात्मानमपि विस्मरिष्यामि ।
( लतामुपेत्यावलोक्य च )
हला रमणीये खलु काल एतस्य लतापादपमिथुनस्य व्यतिकरः संवृत्तः । नवकुसुमयौवना वनज्योत्स्ना स्निग्धपल्लवतयोपभोगक्षमः सहकारः ।
( इति पश्यन्ती तिष्ठति )
प्रियंवदा -- अनसूये जानासि किं शकुंतला वनज्योत्स्नामतिमात्रं पश्यतीति ।
अनसूया -- न खलु विभावयामि । कथय ।
प्रियंवदा -- यथा वनज्योत्स्नानुरूपेण पादपेन संगता अपि नामैवमहमप्यात्मनोनुरूपं वरं लभेयेति ।
शकुंतला -- एष नूनं तवात्मगतो मनोरथः ।
( इति कलशमावर्जयति )
राजाः -- अपि नाम कुलपतेरियमसवर्णक्षेत्रसम्भवा स्यात् । अथवा कृतं संदेहेन ।
सतां हि संदेहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तःकरण प्रवृत्तयः॥२०॥
तथापि तत्त्वत एनामुपलस्ये ।
शकुंतला -- ( ससम्भ्रमम् ) अम्भो । सलिलसेकसम्भ्रमोद्गतो नवमालिकामुज्झित्वा वदनं मे मधुकरोभिवर्तते ।
( इति भ्रमरबाधां रूपयति )
राजाः -- ( सस्पृहम् )
चलपाङ्गां दृष्टिं स्पृशसि बहुशो वेपथुमतीं
रहस्याख्यायीव स्वनसि मृदु कर्णान्तिकचरः ।
करौ व्याधुन्वत्याः पिबसि रतिसर्वस्वमधरम्
वयं तत्त्वान्वेषान्मधुकर हतास्त्वं खलु कृती॥२१॥
शकुंतला -- न एष धृष्टो विरमति । अन्यतो गमिष्यामि । कथमितोऽप्यागच्छति । हला परित्रायेथां मामनेन दुर्विनीतेन मधुकरेणाभिभूयमानाम् ।
उभे -- ( सस्मितम् ) के आवां परित्रातुम् । दुष्यंतमाक्रन्द । राजरक्षितव्यानि तपोवनानि नाम ।
राजाः -- अवसरोऽयमात्मानं प्रकाशयितुम् । न भेतव्यं न भेतव्यम् -।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
( इत्यर्धोक्ते स्वगतम् )
राजभावस्त्वभिज्ञातो भवेत् । भवतु एवं तावदभिधास्ये ।
शकुंतला -- ( पदान्तरे स्थित्वा । सदृष्टिक्षेपम् ) कथमितोऽपि मामनुसरति ।
राजाः -- ( सत्वरमुपसृत्य ) आः
अयमाचरत्यविनयं मुग्धासु तपस्विकन्यासु॥२२॥
( सर्वा राजानं दृष्टा किंचिदिव सम्भ्रान्ताः )
अनसूया -- आर्य न खलु किमप्यत्याहितम् । इयं नौ प्रियसखी मधुकरेणाभिभूयमाना कातरीभूता ।
( इति शकुंतलां दर्शयति )
राजाः -- ( शकुंतलाभिमुखो भूत्वा ) अपि तपो वर्धते ।
( शकुंतला साध्वसादवचना तिष्ठति )
अनसूया -- इदानीमतिथिविशेषलाभेन । हला शकुन्तले गच्छोटजम् । फलमिश्रमर्घमुपहर । इदं पादोदकं भविष्यति।
राजाः -- भवतीनां सूनृतयैव गिराकृतमातिथ्यम् ।
प्रियंवदा -- तेन ह्यस्यां प्रछायशीतलायां सप्तपर्णवेदिकायां मुहूर्तमुपविश्य परिश्रमविनोदं करोत्वार्यः ।
राजाः -- नूनं यूयमप्यनेन कर्मणा परिश्रान्ताः ।
अनसूया -- हला शकुन्तले उचितं नः पर्युपासनमतिथीनाम् । अत्रोपविशामः ।
( इति सर्वा उपविशन्ति )
शकुंतला -- ( आत्मगतम् ) किं नु खल्विमं प्रेक्ष्य तपोवनविरोधिनो विकारस्य गमनीयास्मि संवृत्ता ।
राजाः -- ( सर्वा विलोक्य ) अहो समवयोरूपरमणीयं भवतीनां सौहार्दम् ।
प्रियंवदा -- ( जनान्तिकम् ) अनसूये को नु खल्वेष चतुरगम्भीराकृतिर्मधुरं प्रियमालपन्प्रभाववानिव लक्ष्यते ।
अनसूया -- सखि ममाप्यस्ति कौतूहलम् । पृच्छामि तावदेनम् ।
( प्रकाशम् )
आर्यस्य मधुरालापजनितो विश्रम्भो मां मन्त्रयते कतम आर्येण राजर्षिवंशोऽलंक्रियते कतमो वा विरहपर्युत्सुकजनः कुतो देशः किन्निमित्तं वा सुकुमारतरोऽपि तपोवनगमनपरिश्रमस्यात्मापदमुपनीतः ।
शकुंतला -- ( आत्मगतम् ) हृदय मोत्ताम्य । एषा त्वया चिन्तितान्यनसूया मन्त्रयते ।
राजाः -- ( आत्मगतम् ) कथमिदानीं आत्मानं निवेदयामि कथं वात्मापहारं करोमि । भवतु । एवं तावदेनां वक्ष्ये ।
( प्रकाशम् )
भवति यः पौरवेण राज्ञा धर्माधिकारे नियुक्तः सोहमविघ्नक्रियौपलम्भाय धर्मारण्यमिदं आयातः ।
( शकुंतला शृङ्गारलज्जां रूपयति )
अनसूया -- ( उभयोराकारं विदित्वा । जनान्तिकम् ) हला शकुन्तले यद्यत्राद्य तातः संनिहितो भवेत् ।
शकुंतला -- ततः किं भवेत् ।
सख्यौ -- इमं जीवितसर्वस्वेनाप्यतिथिविशेषं कृतार्थं करिष्यति ।
शकुंतला -- युवामपेतम् । किमपि हृदये कृत्वा मत्रयेथे । न युवयोर्वचनं श्रोष्यामि ।
राजाः -- वयमपि तावद्भवत्योः सखीगतं किमपि पृच्छामः ।
सख्यौ -- आर्य अनुग्रह इवेयमभ्यर्थना ।
राजाः -- भगवान्काश्यपः शाश्वते ब्रह्मणि स्थित इति प्रकाशः । इयं च वः सखी तदात्मजेति कथमेतत् ।
अनसूया -- शृणोत्वार्यः । अस्ति कोऽपि कौशिक इति गोत्रनामधेयो महाप्रभावो राजर्षिः ।
राजाः -- अस्ति । श्रूयते ।
अनसूया -- तमावयोः प्रियसख्याः प्रभवमवगच्छ । उज्झितायाः शरीरसंवर्धनादिभिस्तातकाश्यपोऽस्याः पिता ।
राजाः -- उज्झितशब्देन जनितं मे कौतूहलम् । आमूलाच्छ्ह्रोतुमिच्छामि ।
अनसूया -- शृणोत्व् आर्यः । गौतमीतीरे पुरा किल तस्य राजर्षेरुग्रे तपसि वर्तमानस्य किमपि जातशङ्कैर्देवैर्मेनका नामाप्सराः प्रेषिता नियमविघ्नकारिणी ।
राजाः -- अस्त्येतदन्यसमाधिभीरुत्वं देवानाम् ।
अनसूया -- ततो वसंतोदारसमये तस्या उन्मादयितृ रूपं प्रेक्ष्य - ( इत्यर्धोक्ते लज्जया विरमति )
राजाः -- परस्ताज्ज्ञायत एव । सर्वथाप्सरःसम्भवैषा ।
अनसूया -- अथ किम् ।
राजाः -- उपपद्यते ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
न प्रभातरलं ज्योतिरुदेति वसुधातलात्॥२३॥
( शकुंतलाऽधोमुखी तिष्ठति )
राजाः -- ( आत्मगतम् ) लब्धावकाशो मे मनोरथः । किं तु सख्या परिहासोदाहृतां वरप्रार्थनां श्रुत्वा धृतद्वैधीभावकातरं मे मनः ।
प्रियंवदा -- ( सस्मितं शकुंतलां विलोक्य नायकाभिमुखी भूत्वा ) पुनरपि वक्तुकाम इवार्यः ।
( शकुंतला सखीमङ्गुल्या तर्जयति )
राजाः -- सम्यगुपलक्षितं भवत्या । अस्ति नः सच्चरितश्रवणलोभादन्यदपि प्रष्टव्यम् ।
प्रियंवदा -- अलं विचार्य । अनियन्त्रणानुयोगस्तपस्विजनो नाम ।
राजाः -- इति सखीं ते ज्ञातुमिच्छामि । वैखानसं किमनया व्रतमाप्रदानाद्व्यापाररोधि मदनस्य निषेवितव्यम् ।
निवत्स्यति समं हरिणाङ्गनाभि॥२४॥
प्रियंवदा -- आर्य धर्मचरणेऽपि परवशोऽयं जनः । गुरोः पुनरस्या अनुरूपवरप्रदाने संकल्पः ।
राजाः -- ( आत्मगतम् ) न दुरवापेयं खलु प्रार्थना ।
आशङ्कसे यदग्निं तदिदं स्पर्शक्षमं रत्नम्॥२५॥
शकुंतला -- ( सरोषमिव ) अनसूये गमिष्याम्यहम् ।
अनसूया -- किन्निमित्तम् ।
शकुंतला -- इमामसम्बद्धप्रलापिनीं प्रियंवदां आर्यायै गौतम्यै निवेदयिष्यामि ।
अनसूया -- सखि न युक्तमकृतसत्कारमतिथिविशेषं विसृज्य स्वछन्दतो गमनम् ।
( शकुंतला न किंचिदुक्त्वा प्रस्थितैव )
राजाः -- ( ग्रहीतुमिच्छन्निगृह्यात्मानम् । आत्मगतम् ) अहो चेष्टाप्रतिरूपिका कामिजनमनोवृत्तिः । अहं हि
स्थानादनुच्चलन्नपि गत्वेव पुनः प्रतिनिवृत्तः॥२६॥
प्रियंवदा -- ( शकुंतलां निरुध्य ) हला न ते युक्तं गन्तुम् ।
शकुंतला -- ( सभ्रूभङ्गम् ) किन्निमित्तम् ।
प्रियंवदा -- वृक्षसेचने द्वे धारयसि मे । एहि तावत् । आत्मानं मोचयित्वा ततो गमिष्यसि ।
( इति बलादेनां निवर्तयति )
राजाः -- भद्रे वृक्षसेचनादेव परिश्रान्तामत्रभवतीं लक्षये । तथा ह्यस्याः स्रस्तांसावतिमात्रलोहिततलौ बाहू घटोत्क्षेपणादद्यपि स्तनवेपथुं जनयति श्वासः प्रमाणाधिकः ।
बन्धे स्रंसिनि चैकहस्तयमिताः पर्याकुला मूर्धजाः॥२७॥
तदहमेनान्नृणां करोमि ।
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
( इत्यङ्गुलीयं दातुमिच्छति )
( उभे नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य परस्परमवलोकयतः )
राजाः -- अलमस्मानन्यथा सम्भाव्य । राज्ञः परिग्रहोयमिति राजपुरुष मामवगच्छत ।
प्रियंवदा -- तेन हि नार्हत्यङ्गुलीयकमङ्गुलीवियोगम् । आर्यस्य वचनेनानृणेदानीमेषा ।
( किञ्चिद्विहस्य )
हला शकुन्तले मोचितास्यनुकम्पिनार्येण । अथवा महाराजेन । गच्छेदानीम् ।
शकुंतला -- ( आत्मगतम् ) यद्यात्मनः प्रभविष्यामि ।
( प्रकाशम् )
का त्वं विस्रष्टव्यस्य रोद्धव्यस्य वा ।
राजाः -- ( शकुंतलां विलोक्य । आत्मगतम् ) किं नु खलु यथा वयमस्यामेवमियमप्यस्मान्प्रति स्यात् । अथवा लब्धावकाशा मे प्रार्थना । कुतः ।
भूयिष्ठमन्यविषया न तु दृष्टिरस्याः॥२८॥
( नेपथ्ये )
भो भोस्तपस्विनः सन्निहितास्तपोवनसत्त्वरक्षायै भवत । प्रत्यासन्नः किल मृगयाविहारी पार्थिवो दुष्यन्तः ।
पतति परिणतारुणप्रकाशः शलभसमूह इवाश्रमद्रुमेषु॥२९॥
अपि च ।
धर्मारण्यं प्रविशति गजः स्यन्दनालोकभीतः॥३०॥
( सर्वाः कर्णं दत्त्वा किंचिदिव सम्भ्रान्ताः )
राजाः -- ( आत्मगतम् ) अहो धिक् पौरा अस्मदन्वेषिणस्तपोवनुपरुन्धन्ति । भवतु । प्रतिगमिष्यामस्तावत् ।
सख्यौ -- आर्य अनेनारण्यकवृत्तान्तेन पर्याकुलाः स्मः । अनुजानीहि न उटजगमनाय ।
राजाः -- ( ससम्भ्रमम् ) गच्छन्तु भवत्यः । वयमप्याश्रमपीडा यथा न भवति तथा प्रयतिष्यामहे ।
( सर्वे उत्तिष्ठन्ति )
सख्यौ -- आर्य असम्भावितातिथिसत्कारं भूयोऽपि प्रेक्षणनिमित्तं लज्जामहे आर्यं विज्ञापयितुम् ।
राजाः -- मा मैवम् । दर्शनेनैव भवतीनां पुरस्कृतोऽस्मि ।
शकुंतला -- अनसूये अभिनवकुशसूच्या परिक्षतं मे चरणं कुरबकशाखापरिलग्नं च वल्कलम् । तावत्परिपालयत मां यावदेतन्मोचयामि ।
( शकुंतला राजानमवलोकयन्ती सव्याजं विलम्ब्य सह सखीभ्यां निष्क्रान्ता )
राजाः -- मन्दौत्सुक्योऽस्मि नगरगमनं प्रति । यावदनुयात्रिकान्समेत्य नातिदूरे तपोवनस्य निवेशयेयम् । न खलु शक्नोमि शकुंतलाव्यापारादात्मानं निवर्तयितुम् । मम हि
( इति निष्क्रान्ताः सर्वे )
( इति प्रथमोऽङ्कः । )
100 questions and answers related to Abhigyan Shakuntalam - click here
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें