Sanskrit teaching Method (part 4) Indeductive method
Sanskrit teaching Method (part 4)
आरोह पद्धति: (Indeductive method)
For more information visit sanskrit medium
आरोह पद्धति: pdf - click here
प्राचीनकाल:
- प्राचीनकाले गुरुकूलेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति स्म ।
- पारायणविधि: , व्याख्याविधिद्वारा शिक्षादानं भवति स्म शिक्षक केन्द्रित शिक्षादानम् आसीत्
- स्मरणशक्ते: अधिकं वलम् अददात्
- प्रयोगात् पुर्वं मुखस्थिकरणं मुख्यं लक्ष्यम् आसीत्
आधुनिककाल:
- सम्प्रति विद्यालयेषु सन्धि: , समास: , कारकम् , शब्दरुप: , धातुरुप: पाठयन्ति
- आधुनिककाले महाविद्यालयेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति ।
- आरोह-अवरोहपद्धतिद्वारा शिक्षादानं भवति
- च्छात्रकेन्द्रित शिक्षादानं भवतिकल्पनाशक्ते: अधिकं वलम् ददाति
आरोहपद्धति:
आरोह पद्धति: pdf - click here
- आविष्कारपद्धति: /मनोवैज्ञानिकीपद्धति
- आरोह शब्दस्य अर्थं भवति आरोहणं करोति
- उदाहरणत: सूत्रं प्रति गमनम् ।
- लक्ष्यम् अनु लक्षणम् ।
- कण्ठस्थिकरणस्य आवश्यकता नास्ति ।
- व्याकरणाध्यापनाय सुलभा पद्धति: ।
- अरस्तू एतस्या: पद्धत्या: सर्ष्टा ।
- 'जोस् फलेण्डन्' प्रतिपादयति यदि छात्राणां पुरतः वहूनि उदाहरणानि दीयन्ते , ततः परं नियमाश्च निश्वीयते तार्हि आरोह पद्धतिः
जलविन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घट: ।
स: क्रम: सर्वविद्यानां धनस्य च धर्मस्य च ।।
स: क्रम: सर्वविद्यानां धनस्य च धर्मस्य च ।।
गुणा:-
- उदाहरणेन लक्षनिर्धारणं भवति अत: शिक्षादानम् आनन्ददायकम् आकर्षकं भवति
- पद्धतिद्वारा विषय: स्थायी वोधगम्यं च भवति
- च्छात्रा: सफलतया भागग्रहणं कुर्वन्ति अत: शिक्षादानं फलप्रदं भवति
- विद्यार्थीनां भाषाज्ञानं, शव्दज्ञानं, व्यवहारगतकौशलं, शब्दनैपुण्य वृद्धि: भवति ।
दोषा:
- सर्वेषां कृते उपयोगी कारणात् मेधावीच्छात्राणां मस्तिष्कसंचालनं त्वरानितं न भवति
- वहूदाहरणकारणात् शिक्षादानं समयसापेक्षम्
- शिक्षादानं मन्थरं भवति ।
- वहूदारणनां प्रयोगकारणात् गृहकार्याय , वोधाकार्याय समयाभाव: भवति
उदाहरणम् -
सोपानम् - १
- यदि+अपि - यद्यपि
- अति+उत्तम - अत्योत्तम
- इति+आदि - इत्यादि
उदाहरणेषु वयं दृष्टवन्त: यत् "इ" परम् अन्यस्वरवर्ण: भवति चेत् तत्र "इ" वर्णस्य स्थाने ",य" आदेश: भवति ।
- यदि+अपि - यद्यपि ,
- यद्+(इ+अ)+पि ,
- यद्+य+पि , यद्यपि
For more information visit sanskrit medium
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें