स्वरसन्धेः भेदाः, सूत्राणि, उदाहरणानि च'
संस्कृतव्याकरणे स्वरसन्धेः (अच्-सन्धेः) शास्त्रीयं विवेचनम् १. प्रस्तावना संस्कृतभाषायां 'सन्धिः' इति शब्दस्य महत्त्वपूर्णं स्थानं वर्तते। सन्धिः नाम वर्णानां मेलनम्। यदा द्वौ वर्णौ परस्परं सन्निहितौ भवतः, तदा तयोः मेलनेन यः विकारः (परिवर्तनं) जायते, सः सन्धिः इति उच्यते। पाणिनीयव्याकरणे अस्य परिभाषा अस्ति - "परः सन्निकर्षः संहिता" (१.४.१०९)। अर्थात् वर्णानां अतिशयितः सामीप्यं 'संहिता' वा सन्धिः कथ्यते। सन्धिः मुख्यतया त्रिधा विभक्तः अस्ति - १. स्वरसन्धिः (अच्-सन्धिः) २. व्यञ्जनसन्धिः (हल्-सन्धिः) ३. विसर्गसन्धिः एतेषु 'स्वरसन्धिः' अत्यन्तं व्यापकः, भाषायाः सौन्दर्यवर्धकः च अस्ति। अद्यतन-निबन्धे वयं सोदाहरणं ससूत्रं च स्वरसन्धेः विस्तृतं विवेचनं करिष्यामः। २. स्वरसन्धेः लक्षणम् यदा पूर्वपदस्य अन्ते स्वरवर्णः भवति तथा च उत्तरपदस्य आदौ अपि स्वरवर्णः भवति, तदा तयोः मेलनेन यः विकारः उत्पद्यते, सः 'स्वरसन्धिः' उच्यते। माहेश्वरसूत्रानुसारं स्वराः 'अच्' प्रत्याहारे समाविष्टाः सन्ति, अतः अस्य अपरं नाम 'अच्-सन्धिः' अप...