Sanskrit Medium

श्रीराम नवमी   प्रामाणिक और पौराणिक सत्य (संस्कृत में)   श्री रामः   विष्णोः   सप्तमः अवतारः ।   "विष्णोरर्धं महाभागम्”   इत्येव उल्लेखः दृश्यते ।   रावणः   देवैः मरणम् न भविष्यति   इति वरं प्राप्तवान् आसीत् । तस्य संहारार्थं महाविष्णुः एव मनुष्यरूपेण जन्म प्राप्नोत् । सः एव श्रीरामचन्द्रः । चैत्रमासस्य शुक्लपक्षस्य नवम्यां तिथौ श्रीरामस्य जन्म अभवत् । तद्दिनमेव “श्रीरामनवमी” इति आचर्यते । “चैत्रे नवम्यां प्राक् पक्षे दिवा पुण्ये पुनर्वसौ । उदये गुरुगौरांश्चोः स्वोच्चस्थे ग्रहपञ्चके ॥ मेषं पूषणि सम्प्राप्ते लग्ने कर्कटकाह्वये । आविरसीत्सकलया कौसल्यायां परः पुमान् ॥ “  (निर्णयसिन्धुः)       नवमीतिथिना सह पुनर्वसुनक्षत्रम् अपि अस्ति चेत् तद्दिनम् अत्यन्तं प्रशस्तम् इति उच्यते ।  “ पुनर्वस्वर्क्षसंयुक्ता सा तिथिः सर्वकामदा”  (अगस्त्यसंहिता – ८-२८) । रामनवमी सर्वैरपि आचरणिया एव । यः नाचरति सः घोरे कुम्भीपाकनरके पच्यते इति वदन्ति शास्त्रवाक्यानि । “सर्वेषामप्ययं धर्मः भुक्तिमुक्त्योकसाधकः । यस्तु रामनवम्यान्तु भुङ्क्त...

 मेघदूतस्य महत्त्वपूर्णाः प्रश्नाः उत्तराणि च मेघदूतस्य  मङ्गलाचरण                            कश्चित् कान्ता विरहगुरुणा स्वाधिकारात्प्रमत्तः   शापेनास्तङ्गमितमहिमा  वर्षभोग्येण भर्तुः । यक्षश्चक्रे जनक-तनया -स्नान-पुण्योदकेषु  स्निग्धच्छाया-तरुषु वसतिं रामगिर्याश्रमेष ।।1।।                                                                           मेघदूते कति श्लोकाः सन्ति ? --- ११५ पूर्वमेघः ६३, उत्तरमेघः ५२ मेधदूते यक्षस्य वनवासस्य एकवर्षस्य दण्डः केन दत्तः ?    कुबेर मेघदूतस्य मते यक्षः कदा मेघान् पश्यति ? आषादमासस्य प्रथमदिवसः यक्षः कथं मेघं पूजयति ?  कुटीरपुष्पेभ्यः कति तत्त्वैः निर्मितम् अस्ति ?  -- 4 तत्त्वानि  (अग्निः धूमः जलं वायुः) मेघदूते यक्षस्य नाम किम् ? -- हेम्मालि म...

आगमनविधिः आगमनविधिः विविधानि उदाहरणानि प्रस्तूय ततो नियमनिर्धारणम् एव आगमनम्  अस्मिन् विधौ अध्यापकः छात्राणां पूर्वज्ञानं परीक्षणं कृत्वा लीलया सामान्यव्यावहारिकानि उदाहरणानि प्रस्तौति।  जोसेफ- लेण्डन् महोदयः प्रतिपादयति यत्- यदि छात्राणां पुरतः बहुनि उदाहरणानि, तत्त्वानि, वस्तूनि वा अस्माभिः प्रस्तूयन्ते, ततः परं नियमाश्च निर्धार्यन्ते, तर्हि आगमनविधिरनुसर्यत इत्यर्थः।  इयम् एका मनोवैज्ञानिकी पद्धतिः।  अनया पद्धत्या सर्वासु भाषासु मनोवैज्ञानिकरीत्या व्याकरणम् अध्यापयितुं शक्यते।  लक्ष्यं प्रदश्य लक्षणपरिकल्पन्नाम आगमनम्।  प्रयोगप्रामाण्य- वलोक्य उदाहरणानां साहाय्येन सामान्यीकृतस्य नियमस्य निर्धारणमेव आगमनविधिरिति।  तत् सम्बन्धिनी तत्त्वानि उदाहरणानि वा निरीक्ष्य, तुलनां वर्गीकरणं च विधाय स्वयमेव नियमानां निर्धारणं छात्राः कुर्युः।  अत्र विधौ ज्ञातादज्ञातं प्रति, विशेषात् सामान्यं प्रति, स्थूलात् सूक्ष्म प्रति इत्यादीनि शिक्षणसूत्राणि अन्तर्निहितानि वर्तन्ते।  आङ्ग्लपदेन प्दकनबजपअम डमजीवक इति उच्यते।  समानधर्मसहितपदसमूहान् समानवर्गेषु वर...

अभिज्ञान शाकुन्तल म् (  प्रश्नोत्तर ) 1. अभिज्ञान शकुन्तलम् का नायिका ?  (A) अनुसूया  (B) गौतमी  (C) प्रियमवाद  (D) शकुन्तला ✔️ 2. भ्रमरात् शकुन्तला कः रक्षति ? (A) अनसुया (ख) दुष्यन्त: ✔ (ग) गौतमी (D) कण्वः 3. "अर्थो हि कन्या पराकिया एव" इति केन उक्तम्? (A) दुष्यन्त (ख) गौतमी (ग) शार्दगर्व (D) कण्वः✔️ 4. दुष्यन्तस्य शकुन्तलाया: च विवाहः कीदृशः आसीत् ? (A) गन्धर्व ✔ (ख) प्रजापत्यः (ग) ब्रह्म (D) दिव्यम् 5. दुष्यन्तस्य आश्रमस्य प्रवेशे महर्षि कण्वः कुत्र गतः? (A) सोमतीर्थ✔️ (ख) शचितीर्थ (ग) मघ्मेला प्रयाग (D) हरिद्वार 6. अभिज्ञानसकुन्तलस्य उपजीव्यग्रन्थः कः ? (क) भागवत पुराण (ख) रामायणम् (ग) महाभारत✔️ (D) वेदः 7. अभिज्ञानसकुन्तले कः श्लोकः अधिकतया प्रयुक्तः ? (A) आर्य ✔ (ख) वसन्ततिलका (ग) शारदुलविकृदिताम् (D) अनुष्टुप् 8. कण्वः कः आसीत् ? (क) तपस्वी ✔ (ख) भिक्षुणी (ग) पर्यटक (D) गृहस्थः 9. कालिदासेन कस्य रीते: अधिकतया प्रयुक्ता? (क) वैदर्भि ✔ (ख) लाठी (ग) गौणम् (D) पाञ्चाली 10. कालिदासस्य नाटकेषु कः श्लोकः प्रमुखः अस्ति ? (A) शारदुलविकृदिताम् (ख) आर्य ✔ (ग)...

  भाषाकौशल पठनकौशल       प ठनस्य अर्थः अस्ति यत् लिखितसामग्रीणां अर्थं अवगन्तुं, तदनन्तरं अभिप्रायं (चिन्तनं, विचारं) निरूपयितुं  तदनुसारं व्यवहारः करणीयः। अर्थात् अर्थं भावं च मनसि कृत्वा लिखितभाषायाः पठनं पठनकौशलम् इति कथ्यते।    पठनेषु निम्नलिखितम् अन्तर्भवति । ध्वनिचिह्नं दृष्ट्वा परिचयः। श्रेणीनां उपयोगेन शब्दानां निर्माणम्। शब्दान् सार्थकैककेषु विभज्य पठनम्। पठितसामग्रीविचाराः व्याख्यातव्याः। पठितसामग्रीयां मनः स्थापयतु। पठनकौशलस्य उद्देश्यम् वर्णमालायाः सर्वाणि अक्षराणि ज्ञात्वा पठन्। छात्रान् द्रुततरगत्या पठनस्य अभ्यासं कर्तुं प्रेरयति। स्वाध्यायस्य आदतं विकसितुं। आत्मविश्वासं प्रवर्तयन् छात्रेषु एकाग्रतां, तत्परतां, रुचिं जागृतुं। सम्यक् स्वरेण पठितुं शक्नुवन् । दृग् इन्द्रियाणां सक्रियीकरण। लेखकस्य भावनां स्पष्टतया अवगन्तुं क्षमतां विकसितुं। पठनकौशलस्य पद्धतयः वर्णोच्चारणं अक्षरपरिचयविधि ध्वनि समीकरण विधि पश्यन् वदन्तु विधिः अनुकरण विधि पठनशिक्षणस्य पद्धतयः वर्णविधिः शब्दविधिः वाक्यविधिः ध्वन्यात्मक पद्धति छन्दविधिः संघ विधि। संयुक्तविधिः वर...

भारते त्रिभाषासूत्रस्य आवश्यकता               भा रते भाषासमस्या अतीव तीव्रा अस्ति।अस्माकं देशे बहवः भाषाः भाष्यन्ते, भिन्नवर्गस्य जनाः अत्र निवसन्ति, एतादृशी विविधता अस्ति चेदपि अत्र एकता वर्तते। परस्परं सम्बन्धस्थापने भाषा महत्त्वपूर्णतत्त्वम् अस्ति । भाषायाः इतिहासः सभ्यतायाः इतिहासः इति कथ्यते।त्रिभाषासूत्रस्य समस्या १५ वर्षाणि यावत् आङ्ग्लभाषां सहायिका राजभाषां कृत्वा निर्मितस्य भारतीयसंविधाने हिन्दीभाषायाः राजभाषा स्थितिः दत्ता इति व्यवस्थायाः कारणात् अधिकं जटिला अभवत् १९४७ तमे वर्षे स्वातन्त्र्यानन्तरं ।                    १९५६ तमे वर्षे केन्द्रीयशिक्षापरामर्शमण्डलेन राष्ट्रियस्य आवश्यकतानुसारं संविधानस्य आवश्यकतानुसारं च शिक्षायाः विभिन्नस्तरयोः पाठनीयानां समस्यानां विषये चर्चां कृत्वा त्रिभाषासूत्रं प्रस्तुतम                 अस्य सरलीकृतं रूपं १९६७ तमे वर्षे केन्द्रीयशिक्षापरामर्शपरिषद्द्वारा प्रस्तुतिभाषासूचनायाः अनुमोदनं कृतम्        ...

भारतस्य शास्त्रीयभाषाः तेषां महत्त्वं च            चर्चायां किमर्थम् ?        सद्यः सम्पन्नस्य अखिलभारतीयमराठीसाहित्यसम्मेलनस्य ९३ तमे संस्करणे मराठीभाषां शास्त्रीयभाषारूपेण घोषयितुं प्रस्तावः पारितः।           प्रमुख बिन्दवः अखिलभारतीय-मराठी साहित्यसम्मेलनं मराठी साहित्यकारानाम् वार्षिकसम्मेलनम् अस्ति यस्य आरम्भः १८७८ तमे वर्षे अभवत् । सम्मेलनस्य अध्यक्षतां साहित्यकारः, पर्यावरणविदः, कैथोलिक-पुरोहितः च फ्रांसिस् डी'बाइटो इत्यनेन कृतवान्, यः सम्मेलनस्य अध्यक्षतां कृतवान् प्रथमः ईसाईः । सम्प्रति २००४-२०१४ षट् भाषाभ्यः शास्त्रीयभाषायाः दर्जा दत्ता, ये निम्नलिखितरूपेण सन्ति- तमिल (२००४)  संस्कृत (२००५) कन्नड (२००८) तेलुगु (२००८) मलयालम (२०१३) ओडिया (२०१४)              शास्त्रीयभाषायाः वर्गीकरणस्य आधारः                 २०१४ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरीमासे संस्कृतिमन्त्रालयेन भाषायाः 'शास्त्रीय' इति घोषणार्थं निम्नलिखितमार्गदर्शिकाः निर्ग...