Sanskrit Medium

Sanskrit Teaching Method (part 1) प्रत्यक्षविधि: (Direct Method) भाषशिक्षणविधि द्विधा प्राचीनविधि: नवीनविधि: प्राचीनविधि:- परम्परागतविधि: मौखिकविधि: पारायणविधि: पश्नोत्तरविधि: कथाकथनविधि: व्याख्याविधि: भण्डारकरविधि: नवीनविधि:- प्रत्यक्षविधि: पाठ्यपुस्तकविधि: विश्लेषणात्मकविधि संयुक्तविधि: / समाहारविधि: प्रत्यक्षविधि: pdf-  click here प्रत्यक्षपद्धति: (Direct method निर्बाधविधि: / सुगमविधि: / प्राकृतिकविधि: प्रत्यक्षविधेः तात्पर्यमस्ति यत् या भाषा अध्यापनीया, तया भाषाया एव बोधनीया शिक्षक: व्याकरण-नियमान् न उक्त्वा भाषाम् अध्यापयति । भाषामाध्यमेन एव भाषाशिक्षणं भवति गद्यशिक्षणे एतस्य प्रयोग: भवति एतस्या: पुर्वं हर्वट् पंचपद्धति: प्रचलिता आसीत् । पञ्चसोपानानि प्रस्तुति (preparation) उपस्थापनम् (presentation) तुलना (comparison) आत्मीकरणम् (Assimilation) प्रयोग‌ (Application) हर्वटियपंचपद्धतिद्वारा समयेन शिक्षादानं समाप्तं न भवति स्म । अत: प्रत्यक्षपद्धत्या: परवर्तीसमये त्रीणि सोपानानि विकाश: अभवत् (उपक्रम : Introductory stage, उपस्थापनम् presentation stage, प्रयोग: Applicatio...

कया अङ्गुल्या कस्मै च तिलकं धारणीयम्?      ••भगवत:,गुरो: वा अन्यस्य कस्यचित् जनस्य शुभकामनायै अनामिकया अङ्गुल्या तिलकं करणीयम्।एषा मानसिकशक्तिं दृढां करोति यतोहि एतस्या: अङ्गुल्या: सूर्येण सह साक्षात् सम्बन्ध: अस्ति।अनया अङ्गुल्या तिलककरणेन आज्ञाचक्रं जागरितं भवति।      ••मध्यमाङ्गुली शनिग्रहेण सम्बन्धिता कथ्यते।शास्त्रानुसारं मध्याङ्गुलेन आत्मनः ललाटे तिलककरणाय प्रयोज्यात्। यदा प्रतिदिनं भवान् पूजनं करोति तदा भवान् तर्जन्या अङ्गुल्या भगवत: तिलकलेपनान्तरं  स्वयमेव स्वललाटे  तिलकलेपनं कर्तुं शक्नोति। ••प्रदेशिन्यङ्गुली केवलं मृतकानां तिलकलेपनप्रयोगाय भवति यस्मात् मृतकात्मा:  मोक्षं लभेरन्।एतस्या: अङ्गुल्या: सम्बन्ध: बृहस्पतिग्रहेण सह भवति। ••अङ्गुष्ठ: शुक्रग्रहेण सम्बंधितो भवति शुक्रग्रहश्च कीर्तिधनादिप्राप्ते: कारको मन्यते।दशहरा-रक्षाबंधनादिपर्वसु स्वसार: स्वभ्रातॄणां विजयकामनां कुर्वत्य: तेषाम् अंगुष्ठेन एव तिलकलेपनं करोति।पूर्वकाले अपि यदा राजान: युद्धाय गच्छन्ति स्म तदा राज्ञ्य: अङ्गुष्ठेन एव राज्ञां ललाटेषु विजयतिलकलेपनं कुर्वन्ति स्म। यद...

  ପଇସା ଦେଲେ କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ନାଁ'ହେଲା ରେଭେନ୍ସା                  ପିଲା ବେଳେ ମୁଁ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଟିରେ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିଲି ସେ ବିଦ୍ୟାଳୟଟିର ନାଁ ଥିଲା "ବିକ୍ରମଦେବ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ", ପାଟଳଦା, ଅସ୍ତରଙ୍ଗ,ପୁରୀ l ସେ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସଂସ୍ଥାପକ ଥିଲେ ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ "ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦ ସ୍ୱାଇଁ"  l 1927 ମସିହାର କଥା l ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସାଙ୍ଗକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ପିଲାଙ୍କୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଯୁବ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଶ୍ରୀ ସ୍ବାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ ସ୍କୁଲ ଟିଏ ଖୋଲିବେ l ଅର୍ଥର ପ୍ରବଳ ଅଭାଵ l ସ୍କୁଲଟିଏ କରିବା ଇଚ୍ଛା ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ,ବିପ୍ଲବୀ ମୋହନ ଦାଶ ମହୋଦୟଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ l ଦିନେ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମୋହନ ଦାଶ ତାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଚାଲିଲେ ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ବକୁଳ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ l ସେଠାରେ ସାକ୍ଷାତ ହେଲା ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଙ୍କ ସହିତ l ￰ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଯୁବକ ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦଙ୍କୁ ସାଥିରେ ଦେଖି ମୋହନ ଦାଶ ଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏ ଯୁବକ କିଏ ?    ମୋହନ ଦାଶ ପରିଚୟ କରିବା ସହିତ ପାଟଳଦା ଠାରେ ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଟିଏ ଖୋଲିବାର ଅଭିପ୍ରାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ l ପାଖରେ ଥିବା ନୀଳକଣ୍ଠ ମହାଶୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ସ୍କ...

Sanskrit teaching Method (part 5) अवरोहपद्धति: (Deductive method) For more information visit sanskrit medium  YouTube   -  CLICK HERE Telegram -  CLICK HERE whatsapp -  click here अवरोहपद्धति: pdf - click here जोस् फलेण्डन् प्रतिपादयति - प्रथमतः परिभाषा नियमो वा पाठ्यते । ततः अर्थं व्याख्याय प्रयोगान् प्रदश्य तत्वानि स्पष्टीक्रियन्ते । सूत्रस्य विश्लेषणं शिक्षकविद्यार्थीयो: दायित्वम् । इको यणाचि' सूत्रमुक्त्वा "प्रति+अपि" उदाहरणम् । च्छात्राणां स्मरणश्क्तिं वर्धयति । अत: च्छात्रा: नियमान् कण्ठस्थं कुर्वन्ति । कण्ठस्थिकरणं प्रमुखलक्ष्यम् । लक्षणात् लक्ष्यं प्रति गच्छति इयं पद्धति: । अत्र नियमः निर्धारणं तदनन्तरं स्पष्टीकरणम्, प्रयोगदर्शनम् पुनः परीक्षणं च भवति । च्छात्रा: व्याकरणं पठितुम् अभिरुचिं न पदर्शयन्ति । सूत्रम् - अल्पाक्षरम् , विक्षिप्तस्य संक्षिप्तीकरणम् पदच्छेद: - पदानां पृथक्-करणम् •} जोस् फलेण्डन् प्रतिपादयति - प्रथमतः परिभाषा नियमो वा पाठ्यते। •} ततः अर्थं व्याख्याय प्रयोगान् प्रदश्य तत्वानि स्पष्टीक्रियन्ते •} लक्षणात् लक्ष्यं प्रति गच्छति इयं अ...

Sanskrit teaching Method (part 4)   आरोह पद्धति: (Ind eductive method) For more information visit sanskrit medium  YouTube   -  CLICK HERE Telegram -  CLICK HERE whatsapp -  click here   आरोह पद्धति: pdf -   click here प्राचीनकाल: प्राचीनकाले गुरुकूलेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति स्म । पारायणविधि: , व्याख्याविधिद्वारा शिक्षादानं भवति स्म शिक्षक केन्द्रित शिक्षादानम् आसीत् स्मरणशक्ते: अधिकं वलम् अददात् प्रयोगात् पुर्वं मुखस्थिकरणं मुख्यं लक्ष्यम् आसीत् आधुनिककाल: सम्प्रति विद्यालयेषु सन्धि: , समास: , कारकम् , शब्दरुप: , धातुरुप: पाठयन्ति आधुनिककाले महाविद्यालयेषु अष्टाध्यायी , सिद्धान्तकौमुदी , वाक्यपदीयम् ग्रन्थानां पाठनं भवति । आरोह-अवरोहपद्धतिद्वारा शिक्षादानं भवति च्छात्रकेन्द्रित शिक्षादानं भवतिकल्पनाशक्ते: अधिकं वलम् ददाति आरोहपद्धति:   आरोह पद्धति: pdf -   click here आविष्कारपद्धति: /मनोवैज्ञानिकीपद्धति आरोह शब्दस्य अर्थं भवति आरोहणं करोति उदाहरणत: सूत्रं प्रति गमनम् । लक्ष्यम् अनु लक्षणम् ।...

Sanskrit teaching Method (part 3) अन्वयपद्धतिः • संस्कृतभाषायां कविताकृति पदसंयोजना श्लोक उच्यते  • श्लोके पादसंख्या चत्वार: • अन्वयपद्धतिः साहित्यपद्यपठनार्थम् आवश्यकी  • अन्वयं विना गद्यं पाठयितुं शक्यते , पद्यं तु न ।  • गद्ये कर्त्ता, कर्म, क्रिया च क्रमश: भवन्ति पद्ये तथा न • भावावगाहनाय कर्त्तृकर्मक्रियादीनां, क्रमेण सस्थापनं नाम अन्वयः ।  • अनया पद्धत्या साहित्यपद्यपाठनं सुगमं भवति । विशेषणं पुरस्कृत्य विशेषं तदनन्तरम् । कर्त्तृकर्मक्रियायुक्तमेतदन्वयलक्षणम् ।। सोपनम् - कर्त्ता- क्रिया - पुरुष/वचनं- (मुख्यक्रियापदम्) कर्मपद:- विशेषणम् - असमापिकाक्रिया - अवशिष्टम् अन्वयपद्धति द्विविधम् -  दण्डान्वय-पद्धति: , खण्डान्वयपद्धति: दण्डान्वय-पद्धति:- दण्डान्वयस्य परिभाषा एवं प्रकारेण कथ्यते -  आदौ विशेषणं योज्यं विशेष्यं तदनन्तरम्  क्त्वाणमुल्ल्यप्प्रभृत्येवं दण्डन्वये भवेत् ।। • पद्यशिक्षणे अस्मिन्विधौ श्लोकस्य कवितायाः वा अर्थः सम्यक् ज्ञानं प्राप्यते । • सम्पूर्णपद्यं कविता वा पूर्णगद्यरूपेण वाक्ये परिवर्त्तनं दण्डान्वयः इति उच्यते...

Sanskrit teaching Method (part 2) परोक्षपद्धतिः (Indirect method) परोक्षपद्धतिः  pdf   -  click here परोक्षपद्धतिः (Indirect method) परोक्षपद्धतिद्वारा पद्यशिक्षणं प्रचलित । गद्ये यथा पदानाम् अर्थ: भवति तथैव पद्ये न भवति पत्यक्षपद्धतिद्वारा पद्यपाठनेन पद्यस्य रसोद्यिपकभावं नश्यते । केषुचित् गद्यपाठनकाले अपि एषा पद्धति: प्रचलति अतिरिक्तसाहित्यम् , नाटकम्,  उद्देश्यम्- स्मरणशक्तेः चिन्तनशक्तेश्च अभिवृद्धिः । शास्त्रार्थेषु निस्संकोचं प्रवेश: इति प्रमुखानि उद्दश्यानि प्रयोगः – इमामेव पद्धतिमाश्रित्याधुनककाले संस्कृतविद्यालया: महाविद्यालाश्च प्रचलन्ति । परोक्षपद्धतिः  pdf   -  click here गुणा:- पद्यभागे व्यवहृयते किन्तु कुत्राचित् गद्यभागेषु दरिदृश्यते । शिक्षकच्छात्रयो: भावोद्यीपक: भवति अत: शिक्षणप्रभावोत्पादक: भवति । उभयकेन्द्रिक श्रेणीप्रकोष्ठ: भवति । ज्ञातत: अज्ञातं प्रति गच्छति । प्रत्येकस्तरस्य च्छात्रा: उपकृता: भवन्ति । अनया पद्धत्या शिक्षकानायासेन सह पाठयति । प्रत्येकस्तरस्य शिक्षका: पाठनाय समर्था: भवन्ति । प्रत्यक्ष-ज्ञानोत्पादित-स्मरणशक्त्यपेक्षय...